دکتر فلاح‌زاده در پیش‌نشست علمی «اربعین و همبستگی امت اسلامی»: تقویت اعتماد اجتماعی و سرمایه اجتماعی میان‌گروهی، کلید همگرایی پایدار در اربعین حسینی است
پیش‌نشست علمی «اربعین و همبستگی امت اسلامی» از سلسله پیش‌نشست‌های همایش بین‌المللی «معرفت و رسالت حسینی»، روز یکشنبه ۱۹ مهرماه، با سخنرانی دکتر محمدهادی فلاح‌زاده، رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، در دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی تهران برگزار شد. در این نشست، شماری از استادان دانشگاه‌ها نیز مقالات علمی خود را ارائه کردند.
دکتر محمدهادی فلاح‌زاده در این نشست با تأکید بر ظرفیت ارزشمند اربعین حسینی برای پیوند میان معنویت، مسئولیت اجتماعی و تقویت وحدت اسلامی، اظهار کرد: تحقق آثار پایدار این ظرفیت، به شناخت متقابل، احترام به تفاوت‌های مذهبی، گفت‌وگوی سازنده و همکاری مستمر میان مسلمانان نیاز دارد.
وی در تبیین نسبت اربعین حسینی با وحدت اسلامی و تقریب مذاهب تأکید کرد که وحدت به معنای یکسان‌سازی اعتقادات یا حذف تفاوت‌های مذهبی نیست، بلکه به معنای به‌رسمیت‌شناختن هویت‌های اعتقادی، رعایت حرمت یکدیگر و همکاری برای تحقق خیر عمومی است. از این منظر، محبت به اهل‌بیت پیامبر اکرم(ص) می‌تواند زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره ارزش‌های مشترکی همچون عدالت، کرامت انسانی، وفاداری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی فراهم کند.
رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی با اشاره به ظرفیت اجتماعی اربعین افزود: این مناسک، افزون بر جایگاه معنوی و مذهبی خود، فرصتی برای تقویت اعتماد اجتماعی از طریق تعاملات انسانی و خدمت‌رسانی مسئولانه است. کمک به زائران، توجه به نیازمندان و افراد آسیب‌پذیر، رعایت حقوق میزبانان و همکاری در فعالیت‌های مشترک، از جمله اقداماتی است که می‌تواند ارزش‌های دینی را به تجربه‌ای ملموس در زندگی اجتماعی تبدیل کند. در چنین فضایی، خدمت به دیگران زمانی به تقویت همگرایی کمک می‌کند که بر پایه کرامت انسانی، احترام متقابل و دوری از هرگونه تبعیض و منت‌گذاری شکل بگیرد.
دکتر فلاح‌زاده با تأکید بر ضرورت توجه به الزامات تقریب واقعی خاطرنشان کرد: حضور در یک اجتماع بزرگ به‌تنهایی تضمین‌کننده وحدت و تقریب نیست. پرهیز از ادبیات تحقیرآمیز، مقابله با تعصب و تبعیض، احترام به تفاوت‌های مذهبی و پرهیز از بهره‌برداری تبلیغاتی از مشارکت پیروان مذاهب مختلف، از الزامات تحقق تقریب واقعی به شمار می‌رود. تقریب مذاهب زمانی معنا و اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کند که افراد و گروه‌های مختلف، بدون نادیده‌گرفتن تفاوت‌های اعتقادی خود، بتوانند در فضایی مبتنی بر انصاف، اعتماد و احترام با یکدیگر تعامل کنند.
وی در ادامه و از منظر جامعه‌شناختی، اثرگذاری اربعین بر تقریب مذاهب را بیش از آنکه وابسته به شمار شرکت‌کنندگان یا گستردگی خدمات بداند، به کیفیت ارتباطات و شکل‌گیری اعتماد میان گروه‌های مختلف مرتبط دانست. به گفته وی، تعامل مستقیم، گفت‌وگوی دوسویه و همکاری در انجام مسئولیت‌های مشترک می‌تواند به اصلاح پیش‌داوری‌ها و تقویت سرمایه اجتماعی میان‌گروهی کمک کند.
بر همین اساس، ارزیابی آثار اجتماعی اربعین باید علاوه بر حضور هم‌زمان پیروان مذاهب مختلف، میزان تعامل مثبت آنان و استمرار همکاری‌ها پس از این مناسک را نیز دربرگیرد؛ زیرا موفقیت واقعی در تقریب زمانی محقق می‌شود که تجربه معنوی اربعین به بهبود روابط انسانی، افزایش انصاف در مواجهه با دیدگاه‌های متفاوت و تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی در زندگی روزمره منجر شود.
رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی همچنین با اشاره به ضرورت برنامه‌ریزی برای بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت اربعین بیان کرد: لازم است برنامه‌های فرهنگی و آموزشی پیش از این مناسک، تعاملات محترمانه و همکاری‌های مشترک در طول آن و استمرار ارتباطات پس از بازگشت زائران مورد توجه قرار گیرد. دانشگاه‌ها، مراکز حوزوی و نهادهای فرهنگی نیز می‌توانند با طراحی برنامه‌های علمی، گفت‌وگوهای بین‌مذهبی و فعالیت‌های خیریه و اجتماعی مشترک، در تبدیل تجربه اربعین به روابطی پایدار و اعتمادآفرین نقش‌آفرینی کنند. تداوم این ارتباطات، زمینه را برای انتقال ارزش‌های همدلی و احترام از فضای مناسک دینی به محیط‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی فراهم می‌سازد.
فلاح‌زاده در جمع‌بندی سخنان خود، اربعین حسینی را فرصتی بزرگ و مسئولیت‌آور برای ساختن وحدت اسلامی دانست و تأکید کرد: ثمره واقعی این فرصت نه صرفاً در حضور گسترده زائران، بلکه در گذار از محبت به شناخت، از شناخت به احترام و از احترام به همکاری پایدار میان مسلمانان آشکار می‌شود.
نظر شما :